Çocuklar için sosyal medyada yeni dönem: Bu özellikler neden sınırlandırılıyor?

Sosyal medya platformlarında çocukların kullanım alışkanlıklarını değiştirecek yeni düzenleme 1 Kasım'da uygulanmaya başlanacak. Düzenlemeyle 15 yaşından küçük çocuklara sosyal medya hizmeti sunulmayacak. 15–17 yaş grubundaki kullanıcılar içinse canlı yayın, sonsuz kaydırma ve kişiselleştirilmiş reklamlar gibi özelliklere sınırlamalar getirilecek.

Yeni dönemde çocukların hesaplarının gizliliği de ön plana çıkacak. Mevcut hesaplarda yaş doğrulaması için son tarih 31 Mart 2027 olacak. Yaşının 15'in altında olduğu belirlenen kullanıcıların hesapları kapatılacak.

Düzenlemenin gerekçelerinden biri, çocukların gelişim döneminde sosyal medya platformlarının sunduğu özelliklerden yetişkinlere göre daha farklı etkilenebilmesi.

Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Hastanesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Kliniği Eğitim ve İdari Sorumlusu Prof. Dr. Gül Karaçetin, sınırlamaların nedenini ve çocukların gelişimi açısından önemini TRT Haber'e anlattı.

Çocukların sosyal medyadaki riskleri değerlendirme ve karar verme becerileri, yetişkinlerle aynı düzeyde değil.

Prof. Dr. Gül Karaçetin, bunun nedenini şöyle açıklıyor:

“Çünkü çocukların beyin gelişimleri 21 yaşına kadar devam ediyor. Yani bir çocuğun bir erişkin boyunda olması, bir erişkin kilosunda olması onun bir erişkin kadar doğru karar verebileceğini asla göstermez.”

Canlı yayın açan bir çocuk, kendisini kaç kişinin izlediğini ve gelen tepkileri anlık olarak görebiliyor. İzleyici sayısının artması ve yorumlar, daha fazla ilgi görme isteğini güçlendirebiliyor.

“Canlı yayın açma maalesef birtakım riskli içeriklere zemin hazırlıyor çocuklar için. O canlı yayın esnasında katılanların görünmesi. O da çocuktaki bağımlılığa yol açan beynimizdeki ödül döngüsünü, ödül yolağını aktif hale getiriyor ve çocuk gerçekten bir başarı kazanmış gibi hissediyor kendisini.”

Bir video bitiyor, diğeri başlıyor. Sosyal medya platformlarında içerikler sürekli yenilendiği için ekranı bırakmak zorlaşabiliyor.

“Mesela algoritmalar, kaydırmalar bunların hepsi beynimizdeki haz sistemi dediğimiz, ödül sistemi dediğimiz sistemi aktive ediyor. Ve çocuklar maalesef o sistem artık aktive olduktan sonra kafalarındaki ödül kavramını tamamen bu internet kullanımına sınırlandırıyorlar.”

Sosyal medya platformları, kullanıcıların izlediği içeriklere ve ilgi alanlarına göre reklam gösterebiliyor. Çocukların karşısına da ilgilerini çekebilecek ürünler ve hizmetler çıkarılıyor.

Yeni düzenlemeyle kişiselleştirilmiş reklamlara getirilen sınırlamalar, çocukların çevrim içi davranışlarına göre ticari olarak hedeflenmesini önlemeyi amaçlıyor.

Sosyal medyada paylaşılan fotoğraflar, videolar ve kişisel bilgiler, hesapların gizlilik ayarlarına bağlı olarak tanımadıkları kişilere de ulaşabiliyor. Karaçetin, çocukların bu durumun doğurabileceği riskleri her zaman öngörememesinin, hesap gizliliğini önemli hale getirdiğini söylüyor.

“Evet gizli olması gerekiyor çünkü çocukların mahremiyetini korumak için. Yani 18 yaşından küçük bir çocuk kendisi için neyin riskli neyin riskli olmadığını ayırt edemeyebilir. Bu da çocukları istismara açık hale getirir.”

Yeni düzenleme yalnızca sosyal medyada ilk kez hesap açacak çocukları kapsamıyor. Mevcut hesaplar için de yaş doğrulaması yapılacak. Son tarih 31 Mart 2027.

Yaşının 15'in altında olduğu belirlenen kullanıcıların hesapları kapatılacak.